Σάββατο, 16 Δεκεμβρίου 2017

Το στίγμαΛόγου στην τηλεόραση


Αύριο Κυριακή 17.12.2017 στις 17.00, η εκπομπή "Το βιβλίο" που προβάλλεται από την ΕΡΤ2 παρουσιάζει blogs που ασχολούνται με βιβλία. Μεταξύ αυτών και το στίγμαΛόγου. Συντονιστείτε!

Παρασκευή, 15 Δεκεμβρίου 2017

"Εξόριστα καλοκαίρια" του Ιωάννη Παπουτσάκη

Ποίηση που εξυμνεί ένα παρελθόν ιδανικό, τόσο απρόσιτο και μακρινό όσο τα σύννεφα που ταξιδεύουν ψηλά στον ουρανό. Σαν άλμπουμ από παλιές φωτογραφίες, πρόσωπα και τοπία περνούν από το καλειδοσκόπιο της μνήμης, τόσο μακρινά που διακρίνονται μόνο τα περιγράμματά τους, τόσο δυσδιάκριτα που οι αναμνήσεις αυτές θα μπορούσαν να ανήκουν στον καθένα.

Ο ποιητής επιστρέφει στην αιώνια πατρίδα του, την παιδική ηλικία για να ξορκίσει με τις ολόφωτες θύμησες την ερημιά και την γκρίζα καταχνιά του σήμερα, για να ανάψει ένα κερί στη μνήμη αγαπημένων προσώπων, που έφυγαν και δεν είναι πια μαζί του, για να ξαναπερπατήσει πάλι στα χνάρια των βημάτων που χάραξαν την πορεία της ζωής του. Προπάντων επιστρέφει στις μνήμες για να μας μιλήσει για τα ιδανικά μιας εποχής που τον χάραξαν, μιας εποχής ομοψυχίας, αλληλεγγύης και συντροφικότητας. Τότε που περίσσευαν τα χαμόγελα/ κι η περηφάνια ήταν σημαία/ Οι άνθρωποι κάνανε τραγούδι τον καημό τους/ τον πόνο τους γιορτή/ Γιομίζανε φωνές οι γειτονιές/ γλυκόλογα οι νύχτες/

Η ποίηση του Ιωάννη Παπουτσάκη αποπνέει ένα στοχαστικό λυρισμό, έχει για κεντρικό της άξονα τον άνθρωπο και είναι αφιερωμένη στην αναζήτηση των αξιών εκείνων που συνθέτουν την εσωτερική μας αλήθεια, την ανθρωπινότητά μας. Πρόκειται για ένα ταξίδι στη μοναξιά της ασυμβίβαστης ψυχής όπου το Εγώ αναζητάει το Εμείς για να νιώσει δικαιωμένο. Ένας ποταμός, ένας χείμαρρος από λέξεις και εικόνες αφιερώνονται σε μια νοσταλγική αναπόληση της ζωής στις παρυφές της μελαγχολίας.
Ο ποιητής εγκλωβισμένος στην ερημιά του παρόντος, σε αυτή τη φυλακή του σήμερα όπου αλυσοδεμένα πεθαίνουνε τα όνειρα, δεν παύει να αναζητά το φως… Η υπαρξιακή κρίση και η απομόνωση του ατόμου που συνήθως συνοδεύει τη μεγάλη ηλικία, στην ποίησή του αποκτά μια καθολικότητα που εκφράζει την παθογένεια της εποχής μας· κάνει το μέλλον να μοιάζει δυσοίωνο. …ένας αδιάκοπος χειμώνας με τη μοναξιά να απλώνει τα δίχτυα της στα κρύα δωμάτια της ψυχής...

Ο ποιητής μοιράζεται μαζί μας τον πόνο του για τα ιδανικά που χάνονται και για τις γενιές που θα’ ρθουν και θα ζήσουν χωρίς αυτά. Τα ξερίζωσαν από τις ψυχές μας, τα θυσίασαν στους βωμούς της ισοπέδωσης που την είπαν παγκοσμιοποίηση, θα πει.

Μιλάει για τη ζωή του, για τα δύσβατα μονοπάτια που πέρασε, για τα πέτρινα χαμόγελα της εξουσίας, τους προσκυνητές του χρήματος που προσπέρασε και για τους ανθρώπους με τα αληθινά ιδανικά που ακολούθησε· ταπεινούς προσκυνητές/ με τη γαλήνη ζωγραφισμένη στα μάτια/ να διαβαίνουν/ τα δικά τους ολόφωτα μονοπάτια/ του άγιους τόπους της καρδιάς/ με ένα σακίδιο στους ώμους/ όπου μέσα του είχαν στοιβάξει/ την πίστη, την ελπίδα/ τη γλυκιά προσμονή/ Βάδιζαν σίγουροι για πού τραβούσαν/ κρατώντας άσβεστη τη φλόγα της αγάπης/ Τους ακολούθησα/ ξέροντας ότι κοντά τους/ θα έφτανα στον ήλιο, στο φως… «Άγιοι Τόποι».

Ο ήλιος, το φως της καρδιάς, η ιερότητα της φιλίας, η αγάπη, η συντροφικότητα και η αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων είναι τα θέματα που απασχολούν τον ποιητή στη ποιητική του διαδρομή. Όλα αυτά τα συμβολίζει για κείνον ένα γνήσιο χαμόγελο που φωτίζει με τη λάμψη του σχεδόν κάθε ποίημα της συλλογής και φέρνει ελπίδα.

«Τα εξόριστα καλοκαίρια» δεν αναφέρονται μόνο στο πέρασμα του χρόνου, την αναγκαστική εξορία μας από την παιδική και τη νεανική ηλικία, στις μνήμες. Εξόριστα καλοκαίρια είναι τα χαμόγελα που μας στέρησαν, που τα εξόρισαν μακριά μας άπονες εξουσίες που δεν συγχωρούν τους ασυμβίβαστους και τους αγωνιστές, όπως μας εξομολογείται ο ποιητής. Χαμόγελα που προσδοκούν κάποια στιγμή να επιστρέψουν στους κήπους της καρδιάς μας

Η ποίησή του σκιαγραφεί μια στάση ζωής, μιλάει για εκείνους που λένε τα μεγάλα όχι στη ζωή όταν οι στιγμές το απαιτούν... Σε εκείνους τους ασυμβίβαστους ανθρώπους αφιερώνει την ποιητική συλλογή του. Στους ανθρώπους που πορεύονται χωρίς να προδόσουν ποτέ τις ιδέες, τις αρχές, τα όνειρα και τα ιδανικά τους. Στους πραγματικούς μαχητές της ζωής.

Κατερίνα Τσιτσεκλή


Ακολουθούν δύο ποιήματα από τη συλλογή:

ΣΤΗ ΔΥΣΗ…

Βαδίζει στη δύση του κι αυτό το καλοκαίρι
Το μαρτυρούν η νύχτα
που αμφισβητεί την κυριαρχία της μέρας,
η σιωπή στην ακροθαλασσιά
εκεί όπου πρώτα ακούγονταν
οι ψίθυροι των ερωτευμένων
στα νυχτέρια της καρδιάς
κι οι ξένοιαστες φωνές των παιδιών
Το μαρτυρά και η ψυχρούλα
που τυλίγει τα κορμιά μας
σαν ρίξει δίχτυα η νυχτιά
Το μαρτυρούν οι άνεμοι
και το άσπλαχνο κύμα
που καθώς δεν ξέρει
Από έρωτες και όρκους στ’ ακρογιάλια
σβήνει τις καρδιές
που είχαν χαραχτεί στην άμμο
Ήρθαν κι οι πρώτες στάλες της βροχής
πρελούδιο στο ρέκβιεμ
ακόμα ενός καλοκαιριού
σαν υπενθύμιση
ότι το φθινόπωρο δεν αργεί
Όλα τα ωραία τελειώνουν
για να ξαναρχίσουν
Τούτη η προσμονή είναι η αντίστασή μας
στους αβάσταχτους χειμώνες

./..

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΛΗΣΜΟΝΙΑΣ

Ατενίζεις τη θάλασσα του πρωϊού
ωραία και γαλήνια
σαν τις συνειδήσεις των τίμιων ανθρώπων
και συλλογάσαι όλους εκείνους
που χάνονται στη θάλασσα της λησμονιάς
Άνθρωποι δικοί μας
απλοί, ταπεινοί μα και ολόφωτοι
που πέρασαν απ’ τη ζωή μας
και την ομόρφυναν
Κι ύστερα έφυγαν σαν κύματα
γι’ άλλα πελάγη, αλαργινά
προσμένοντας κάποιο χέρι
να τους ανάψει το καντήλι
πριν χαθούν οριστικά
και τα τελευταία κύτταρα της μνήμης

Δευτέρα, 11 Δεκεμβρίου 2017

"Η πέμπτη εποχή" του Γιάννη Μαρτζούκου

Μερικές από τις παραδοχές που συνθέτουν το πλαίσιο της πραγματικότητας στο οποίο είμαστε συνηθισμένοι: Ο χρόνος έχει τέσσερις εποχές. Ένα στέρεο σώμα δεν είναι διάφανο ούτε μπορεί να μεταβληθεί σε υγρό μέσα σε μία στιγμή. Ο χρόνος κινείται γραμμικά. Οι πολιτισμοί είναι διακριτοί, αυτοτελείς και στεγανοί. Καμία από τις οποίες δεν ισχύει στην Πέμπτη εποχή κι αυτό επειδή πρόκειται για ένα βιβλίο που εντάσσεται στη λογοτεχνία του φανταστικού.

Στην Πέμπτη εποχή ο Γιάννης Μαρτζούκος θέλησε να ερμηνεύσει με τον δικό του τρόπο τη μεγάλη ελληνική αφήγηση περί ένδοξου παρελθόντος και να δει τι θα γινόταν, αν αυτό το παρελθόν αναβίωνε ξάφνου, δίνοντάς μας την προσωπική του εκδοχή, μια εκδοχή που διατρέχει πολλές εποχές, πολλούς μύθους, άλλους τόσους θρύλους, αλλά και μυστήρια που μόλις στις μέρες μας αρχίζει να διαφαίνεται η λύση τους.

Πριν από αυτό έκανε εμπεριστατωμένη έρευνα για τα πολλά επιμέρους πραγματολογικά στοιχεία, τα οποία επαληθεύονται ένα προς ένα. Ακόμη κι έτσι όμως, ακόμη κι αν τα στοιχεία που αναφέρει επαληθεύονται, δεν παύει να πρόκειται για μια φανταστική ιστορία, όσο καλά και να στηρίζεται στην πραγματικότητα.

Και παρακολουθούμε, κυριολεκτικά με κομμένη την ανάσα, έναν αρχαιολόγο, έναν πλούσιο που αγαπά τα μυστήρια και τον γιο του, μια μυστηριώδη αποκρυφιστική συμμαχία που τους εναντιώνεται και πολλούς δευτερεύοντες χαρακτήρες να υφαίνουν το γαϊτανάκι μιας συναρπαστικής ιστορίας με πυκνή πλοκή και σασπένς τέτοιο που δεν επιτρέπουν στον αναγνώστη να αφήσει κάτω το βιβλίο.

Οι χαρακτήρες του εξελίσσονται, όμως μόνο τόσο όσο είναι αρκετό για να βαθύνουν, χωρίς να βαρύνουν στην εξέλιξη της ιστορίας. Άλλωστε, το ζητούμενο στο βιβλίο του Γιάννη Μαρτζούκου δεν είναι ο χαρακτήρας του Οδυσσέα Νέζη ή αν αυτός θα προλάβει να βρει τις απαντήσεις που ψάχνει, αλλά ο οποιοσδήποτε Οδυσσέας, ο οποιοσδήποτε άνθρωπος και το πώς προσδιορίζεται σε σχέση με τον κόσμο. Ετούτος ο προσδιορισμός είναι το ζητούμενο. Αυτός και το κύρος του πεπερασμένου ανθρώπου που συνδιαλέγεται με έναν απέραντο κόσμο, ο οποίος τον ξεπερνά. Ένα πεπερασμένο που δεν θέλουμε να δεχθούμε και του αντιστεκόμαστε με διάφορους τρόπους, κυρίως όμως με τη λογοτεχνία και την τέχνη.

Μια τέτοια μορφή αντίστασης είναι και η Πέμπτη Εποχή. Ο Γιάννης Μαρτζούκος επισκέπτεται αστικούς μύθους για κρυμμένα ιερά, όπως το θρυλούμενο μέσα στον ιερό βράχο της Ακρόπολης και το επίσης θρυλούμενο τούνελ από εκεί μέχρι το Σούνιο. Για όσους δεν γνωρίζουν, υπάρχουν ερευνητές που βεβαιώνουν (σε μη επιστημονικά ωστόσο τεκμηριωμένες έρευνες) για την ύπαρξη όχι ενός, αλλά τριών ιερών μέσα στον βράχο της Ακρόπολης, αλλά και διαφόρων υπόγειων τούνελ που διατρέχουν την Αττική, μεταξύ αυτών και εκείνο που ενώνει τον βράχο με το Σούνιο.

Ο Μαρτζούκος χρησιμοποιεί αυτούς τους μύθους στο βιβλίο, αλλά και πολλούς άλλους, και καταφέρνει να μας μεταφέρει από το Σούνιο στην Αίγυπτο μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ παράλληλα ερμηνεύει το μυστήριο του μηχανισμού των Αντικυθήρων ή εξερευνά θαύματα της φύσης, όπως η σπείρα που παράγεται από την ακολουθία Φιμπονάτσι. Παντού και πάντα περιγράφει έναν κόσμο αφανή, έναν κόσμο μεγαλείου, σε άμεση γειτνίαση με τον καθημερινό, έναν κόσμο αθέατο του οποίου είμαστε ανίδεοι πολίτες που δεν επιζητούν καν να εγγραφούν στα δημοτολόγιά του, επειδή πιστεύουν ότι δεν μπορούν – εάν γνωρίζουν ότι υπάρχει.

Εκτός από τα χρονικά όρια που καταργούνται στο βιβλίο, καταργούνται και τα χωρικά. Αντικείμενα και γεγονότα συνδέουν όχι μόνο τις εποχές αλλά και τους τόπους και τους πολιτισμούς: τις Αζόρες με την Αίγυπτο, τον ελληνικό πολιτισμό με τον αιγυπτιακό και με εκείνον των Μάγιας. Όλα είναι συμβατά, όλα μπορούν να συνυπάρξουν σε ένα φανταστικό μυθιστόρημα σαν αυτό εδώ που αποτελεί πραγματικά έναν «γενναίο, νέο κόσμο».

Χριστίνα Λιναρδάκη


ΥΓ. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στη λέσχη ανάγνωσης Αυγούστου του vakxikon.gr


Παρασκευή, 8 Δεκεμβρίου 2017

Η πορνεία στη λογοτεχνία



…Στην αρχαιοελληνική γραμματεία έχουμε πολλές αναφορές στις λεγόμενες εταίρες, οι οποίες μάλλον είχαν την εκτίμηση της κοινωνίας. Την καλύτερη πηγή πληροφόρησης για την εκπαίδευση των αρχαιοελληνίδων εταίρων βρίσκουμε στους Εταιρικούς Διαλόγους του Λουκιανού. Γραμμένοι το 2ο μ.Χ. αιώνα, οι Εταιρικοί Διάλογοι είναι ένα σπαρταριστό κείμενο. Ο Λουκιανός, βαθύς ανατόμος της ανθρώπινης φύσης, αντιμετωπίζει με αγάπη και τρυφερότητα τους ήρωές του, κυρίως τις ηρωίδες του, παρουσιάζοντες τις ιστορίες τους, τον κόσμο τους, με πολύ χιούμορ, σαρκασμό, αλλά και βαθιά κατανόηση. Παρουσιάζει τη ζωή, τα προβλήματα, τους έρωτας, τα μικρά ή μεγάλα δράματα των εταίρων της αρχαιότητας, που λίγο διαφέρουν από τη σύγχρονη πραγματικότητα. […]

Με εμφανέστατη συμπάθεια προς το τραγικό πρόσωπο που λέγεται πόρνη γράφει η Γαλάτεια Καζαντζάκη στο συγκλονιστικό κοινωνικό της ποίημα «Αμαρτωλό»:

Στη Σμύρνη Λέλα, 
Ηρώ στη Σαλονίκη,
Στο Βόλο Κατινίτσα έναν καιρό…
Τώρα στα Βούρλα με φωνάζουν Νίκη…
Ο τόπος μου ποιος ήταν; Ποιοι οι δικοί μου;
Αν ξέρω, ανάθεμά με!
Σπίτι, πατρίδα μου έχω τα μπορντέλα…
Ως κι οι αθώοι χρόνοι οι παιδικοί μου
Θολές σβησμένες ζωγραφιές
Κι είναι αδειανό σεντούκι η θύμησή μου!
Το σήμερα χειρότερο απ’ το χτες
Και τ’ αύριο απ’ το σήμερα θε να’ναι…
Φιλιά από στόματα άγνωστα, βρισές
Κι οι πολισμάνοι να με τραβολογάνε…
Γλέντια, καβγάδες ως να φέξει,
Αρρώστιες, αμφιθέατρο του Συγγρού
Κι ενέσεις 606.
Πνιγμένου καραβιού σάπιο σανίδι
Όλη η ζωή μου του χαμού…
Μ’ από την κόλασή μου στο φωνάζω:
Εικόνα σου είμαι, Κοινωνία, και σου μοιάζω.


Στην πορνεία αναφέρεται και ο μεγάλος ποιητής Τάσος Λειβαδίτης σ’ ένα συνθετικό του ποίημα με θεατρική δομή, την «Καντάτα», όπου στηλιτεύει το παρακμιακό αυτό κοινωνικό φαινόμενο με θύματα τα φτωχά κορίτσια:

…Οι μισάνοιχτες πόρτες
Με τη μικρή ταμπέλα καρφωμένη απ’ έξω – αυτοί οι
Δημόσιοι αποχετευτικοί αγωγοί
Της θλιβερής αρσενικής κυριαρχίας –
Τα «κορίτσια» φοράνε φτηνές, μπαμπακένιες ρόμπες
Ή σορτς, ανάλογα με την εποχή.
Και μερικές δεν έχουν παρά πάνω απ’ τα χρόνια της κόρης σας,
Αξιότιμε κύριε…


Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας ως εκ του επαγγέλματός του, ήταν ασυρματιστής σε ποστάλια, είχε μια «στενότερη» σχέση με την πορνεία, το κλίμα της οποίας συναντά κανείς στα έργα του. Αλλά και σε βιογραφικά γι’ αυτόν στοιχεία μπορεί κανείς να διαπιστώσει πως όσοι τον γνώριζαν έκαναν λόγο για έναν άνθρωπο ήπιο και γλυκομίλητο, που αγαπούσε τα αστεία, τα μπορντέλα και τα κορίτσια τους, όπως και τη ζωγραφική – στην καμπίνα του είχε κρεμασμένους τρεις πίνακες του Henri de Toulouse-Lautrec. Διάβαζε πάντα πολύ και του άρεσε ιδιαίτερα να απαγγέλλει ποίηση άλλων – άλλωστε γνώριζε πολλούς από τους μεγαλύτερους ποιητές της εποχής, όπως τους Βάρναλη, Σεφέρη, Ελύτη, Σικελιανό…


Άντρος Λυρίτσας



Σημ.: Απόσπασμα από το ομότιτλο άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Άνευ, τεύχος 64, φθινόπωρο 2017. Το άρθρο είναι εκτενέστατο και πραγματεύεται, μεταξύ άλλων, και την πρόσληψη της πορνείας στην ευρωπαϊκή λογοτεχνική παραγωγή.

Τετάρτη, 6 Δεκεμβρίου 2017

Η Κρις μας

Αγαπητοί φίλοι του ιστολογίου μας,

H Κρις Λιβανίου θα σταματήσει να γράφει για λίγο καιρό καθώς ετοιμάζεται να γίνει μαμά! Της ευχόμαστε ολόψυχα να έρθει το παιδάκι της με το καλό και την περιμένουμε να επιστρέψει σύντομα κοντά μας...